Ballina Aktuale KUR NJË LETËR E HAPUR E SË DJESHME BËHET AKUZA E SË...

KUR NJË LETËR E HAPUR E SË DJESHME BËHET AKUZA E SË SOT MES

SHPËRNDAJE

“Lugina e harruar, braktisur dhe nënçmuar” – një dëshmi e shkruar atëherë, për një realitet që politika po e zbulon sot

Nga Nexhmedin Saqipi

Ka raste kur koha nuk i fshin fjalët. Përkundrazi, i nxjerr ato përsëri në dritë. Një prej tyre është shkrimi im “Lugina e harruar, braktisur dhe nënçmuar”, botuar në revistën Jehona më 29 dhjetor 2008. Atëherë, kur shumë prej atyre që sot flasin për bashkim politik, për përfaqësim dhe për mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve të Luginës së Preshevës ishin në pozita politike, në pushtet apo në opozitë, këto shqetësime nuk u trajtuan me seriozitetin që kërkonin.

Në atë shkrim, përmes një letre të hapur drejtuar Kosovës dhe Shqipërisë, ngrihej një pyetje e thjeshtë, por e dhimbshme: Çfarë do të bëhet me shqiptarët e Luginës së Preshevës kur ata vazhdimisht përdoren si temë politike, por harrohen kur vjen koha për veprim institucional?

Sot, pas kaq vitesh, kjo pyetje rikthehet. Jo për hakmarrje. Jo për të hapur plagë të vjetra. Por për të kërkuar kujtesë, përgjegjësi dhe drejtësi morale.

Ajo që u tha dje, po zbulohet sot

Në vitin 2008 shkruaja për gjendjen e rëndë të shqiptarëve të Luginës, për mungesën e përkujdesjes institucionale dhe për nevojën që çështja e tyre të mos trajtohej vetëm si një temë që përmendet në fjalime. Në atë kohë, shumë prej politikanëve që sot flasin për unitet ishin tashmë pjesë e jetës politike shqiptare. Disa ishin në pushtet. Disa në opozitë. Disa kishin qenë në pushtet dhe më vonë kaluan në opozitë. Por, pavarësisht pozicioneve, ajo që mbeti e përbashkët ishte fakti se Lugina vazhdoi të priste. Priti strategji. Priti projekte. Priti politika konkrete. Priti një qasje të koordinuar të Tiranës dhe Prishtinës. Dhe, mbi të gjitha, priti që ata që flisnin në emër të saj të mos e përdornin vetëm si argument politik.

Sot u bashkuan. Pyetja është: pse kaq vonë?

Më 29 shtator 2026, subjektet politike shqiptare nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja arritën marrëveshje për të garuar me një listë të përbashkët, të quajtur “Koalicioni Shqiptar”, në zgjedhjet parlamentare të Serbisë më 25 tetor. Marrëveshja u arrit në Prishtinë, në kuadër të përpjekjeve për afrimin e qëndrimeve politike.  Ky është një zhvillim që meriton të dokumentohet. Por pikërisht sepse sot po flitet për bashkim, lind një pyetje e pashmangshme:

Pse nuk u arrit ky bashkim më herët?

Pse duhej të kalonin kaq vite? Pse duhej që shoqëria civile, gazetarët, intelektualët dhe qytetarët të kërkonin vazhdimisht një koordinim politik? Pse një ide që sot paraqitet si domosdoshmëri politike nuk u dëgjua kur u kërkua shumë më herët? Këto nuk janë pyetje kundër bashkimit. Janë pyetje për historinë e mosbashkimit.

Nuk mund të kërkohet unitet vetëm kur afrohen zgjedhjet

Uniteti politik nuk duhet të jetë vetëm një marrëveshje zgjedhore. Nëse sot ekziston një interes i përbashkët për përfaqësim politik, ai interes duhet të shoqërohet edhe me një reflektim mbi vitet që kanë kaluar. Sepse një listë e përbashkët mund të krijohet brenda një dite.

Mbase besimi i humbur i qytetarëve kërkon vite për t’u rindërtuar. Pikërisht këtu qëndron problemi. Qytetarët e Luginës kanë të drejtë të pyesin: çfarë ndryshoi sot që nuk ishte e mundur dje? A ndryshuan problemet? A ndryshuan nevojat e shqiptarëve? A ndryshoi realiteti në Preshevë, Bujanoc e Medvegjë? Apo ndryshuan interesat politike dhe rrethanat e pushtetit? Përgjigjet duhet t’i japin ata që kanë mbajtur përgjegjësi politike gjatë këtyre viteve.

Një plagë personale që nuk mund të fshihet me një fotografi grupore

Për mua kjo çështje nuk është vetëm politike. Është edhe personale. Për shkak të qëndrimeve dhe shkrimeve të mia për Luginën e Preshevës, kam përjetuar kundërshtime, fyerje, akuza dhe sulme ndaj dinjitetit tim publik e personal. Sot nuk dua të hakmerrem ndaj askujt. Por as nuk pranoj që gjithçka të harrohet sikur nuk ka ndodhur. Fjalët kanë peshë. Veprimet kanë pasoja.

Heshtja ka kosto. Nëse dikush mendon se më ka bërë padrejtësi, atëherë ka ardhur koha për reflektim. Nuk kërkoj privilegj. Kërkoj një gjë shumë më të thjeshtë: të pranohet e vërteta e asaj që ka ndodhur. Dhe nëse dikush e ndien se ka gabuar ndaj meje, një kërkimfalje publike do të ishte më dinjitoze sesa një përpjekje për ta fshirë të kaluarën.

Popullit nuk i mjaftojnë më fjalët

Edhe ndaj qytetarëve të Luginës duhet të ketë përgjegjësi. Nuk është e drejtë që qytetari të kërkohet vetëm kur nevojitet vota. Nuk është e drejtë që problemet e tij të kujtohen vetëm gjatë fushatave. Nuk është e drejtë që për vite të tëra të dëgjojë premtime, ndërsa pastaj të përballet me të njëjtat probleme. Dhe nuk është e drejtë që çdo kritikë ndaj politikës të interpretohet si sulm ndaj çështjes kombëtare.

Të kritikosh politikanin nuk do të thotë të kritikosh popullin. Përkundrazi. Kritika ndaj atyre që marrin vendime në emër të popullit është pjesë e demokracisë.

Nga “Lugina e harruar” te “Koalicioni Shqiptar”

Titulli i shkrimit tim të vitit 2008 ishte: “Lugina e harruar, braktisur dhe nënçmuar”.

Sot, pas afro dy dekadash, politika shqiptare po e përdor një gjuhë tjetër: bashkim, koordinim, përfaqësim, interes i përbashkët. Madje edhe Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë e ka përshëndetur marrëveshjen e fundit, duke theksuar rëndësinë e përfaqësimit të koordinuar të shqiptarëve të Luginës.  Kjo tregon se ideja e bashkëpunimit nuk është më vetëm një kërkesë e shoqërisë civile apo e disa zërave të veçuar. Ajo tashmë është pjesë e agjendës politike. Por historia duhet të ruhet. Sepse ata që e kërkuan dje nuk duhet të harrohen vetëm pse politika e zbuloi sot.

Nuk kërkoj lavdi. Kërkoj drejtësi për një të vërtetë të shkruar

Nuk pretendoj se një shkrim i vitit 2008 i ka dhënë përgjigje të gjitha problemeve të Luginës. Por ai është një dokument i kohës. Një dëshmi. Një alarm. Një zë që kërkonte që Kosova dhe Shqipëria të mos e shihnin Luginën vetëm si një hapësirë që kujtohet në momente të veçanta. Prandaj sot, kur shohim politikanë që dikur nuk arritën të merren vesh, ndërsa tani janë ulur në të njëjtën tryezë dhe kanë arritur marrëveshje për një listë të përbashkët, pyetja ime nuk është: “Pse u bashkuat?”

Përkundrazi: “Pse ju deshën kaq shumë vite për t’u bashkuar?” Dhe një pyetje edhe më e dhimbshme: “Sa dëme mund të ishin shmangur po të ishte dëgjuar më herët zëri i qytetarit, i gazetarit dhe i shoqërisë civile?”

Koha për llogari morale

Sot nuk kërkoj që askush të më japë medalje për atë që kam shkruar. Nuk kërkoj as lavdi. Kërkoj vetëm që e kaluara të mos manipulohet. Ata që kanë qenë në pozita vendimmarrëse duhet të japin llogari politike e morale për vendimet e tyre, ndërsa qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë të dinë se pse disa mundësi u humbën dhe pse disa procese u shtynë për kaq gjatë.

Nëse ndaj meje janë bërë padrejtësi, pres të paktën një reflektim dhe një kërkimfalje. Nëse ndaj popullit janë dhënë premtime që nuk janë mbajtur, pres përgjegjësi. Dhe nëse sot kemi arritur te ajo që dje dukej e pamundur, atëherë le të mos e përdorim bashkimin e sotëm për ta varrosur të kaluarën.

Le ta përdorim për të mësuar prej saj, Sepse Lugina nuk ka nevojë vetëm për një listë të përbashkët. Ka nevojë për kujtesë të përbashkët, përgjegjësi të përbashkët dhe një kulturë të re politike ku interesi i qytetarit nuk fillon dhe nuk mbaron me ditën e zgjedhjeve.

Dhe mbi të gjitha: Ajo që nuk u dëgjua dje, nuk duhet të heshtet sot. Shkrimi i vitit 2008 është dëshmi. Marrëveshja e vitit 2026 është fakt i ri politik. Midis tyre qëndrojnë afro dy dekada histori, përgjegjësi, gabime, zhgënjime dhe pritje të qytetarëve. Pikërisht për këtë arsye, koha nuk kërkon vetëm bashkim politik – kërkon edhe përgjigje.