Ballina Aktuale TË DREJTAT E ROMËVE NË BUJANOC – MES REALITETIT TË NDËRTUAR DHE...

TË DREJTAT E ROMËVE NË BUJANOC – MES REALITETIT TË NDËRTUAR DHE SFIDAVE TË INSTRUMENTALIZIMIT POLITIK

SHPËRNDAJE

Nga Nexhmedin Saqipi

Pas vitit 2001, Komuna e Bujanocit hyri në një fazë të re zhvillimi shoqëror dhe politik, duke ndërtuar një model funksional të bashkëjetesës multietnike. Kjo periudhë u karakterizua nga ngritja e vlerave demokratike dhe përfshirja më e gjerë e komuniteteve jo-shumicë në jetën institucionale.

Në këtë kontekst, komuniteti rom për herë të parë filloi të trajtohej si pjesë aktive e shoqërisë. Që nga viti 2002, me konsolidimin e strukturave multietnike, u krijuan mundësi konkrete për integrimin e romëve në institucione, në jetën politike, në media dhe në organizata të shoqërisë civile. Ky zhvillim nuk ishte i rastësishëm, por rezultat i një angazhimi të qëndrueshëm lokal.

Rrënjët e integrimit – nga organizimi fetar te përfaqësimi politik

Para se të institucionalizohej përfshirja e romëve, kishte iniciativa konkrete në terren që synonin organizimin dhe vetëdijesimin e këtij komuniteti. Që nga vitet 1994, përpjekjet për organizimin e romëve në jetën fetare dhe shoqërore shënuan një kthesë të rëndësishme.

Organizimi i xhematit në lagjet kryesore rome, mbajtja e ligjëratave gjatë muajit të Ramazanit, si dhe organizimi i aktiviteteve fetare në gjuhën rome, përbënin hapa të rëndësishëm drejt afrimit dhe fuqizimit të këtij komuniteti. Këto iniciativa kulmuan me themelimin e këshillit të xhematit rom në vitin 1998, duke krijuar një strukturë përfaqësuese që më vonë do të shndërrohej në bazë për organizim më të gjerë shoqëror e politik.

Nga këto fillime modeste, romët arritën të përfshihen në jetën politike, të përfaqësohen në Kuvendin Komunal dhe të bëhen pjesë e koalicioneve qeverisëse në Bujanoc. Kjo dëshmon se integrimi i tyre nuk ka qenë një proces i imponuar nga jashtë, por një zhvillim i ndërtuar nga brenda komunitetit dhe i mbështetur nga faktorët lokalë.

Narrativat e jashtme dhe rreziku i instrumentalizimit

Megjithatë, kohët e fundit janë shfaqur tendenca që kjo çështje të interpretohet dhe të përdoret për qëllime politike nga aktorë të jashtëm. Pretendimet për mungesë të të drejtave të romëve në Bujanoc nuk pasqyrojnë realitetin e ndërtuar ndër vite dhe shpesh shërbejnë si mjet për të fituar ndikim politik.

Ndërhyrjet e tilla, të cilat vijnë nga jashtë kontekstit lokal, rrezikojnë të krijojnë përçarje në një mjedis tashmë të ndjeshëm multietnik. Bujanoci nuk është një hapësirë homogjene, por një sistem i balancuar marrëdhëniesh mes shqiptarëve, serbëve dhe romëve, të cilët bashkëqeverisin dhe ndajnë përgjegjësi institucionale.

Përpjekjet për të instrumentalizuar komunitetin rom për qëllime elektorale, duke nxitur ndarje apo tensione, janë jo vetëm të papranueshme, por edhe të rrezikshme për stabilitetin lokal.

Bashkëjetesa si interes i përbashkët

Realiteti i Bujanocit kërkon bashkëpunim dhe mirëkuptim të ndërsjellë. Çdo përpjekje për të importuar konflikte apo për të krijuar ndasi artificiale bie ndesh me interesin e qytetarëve të kësaj komune.

Komuniteti rom në Bujanoc nuk është më një grup i margjinalizuar, por një faktor aktiv në jetën publike. Ky status është arritur përmes një procesi të gjatë, me sfida dhe përkushtim, dhe duhet ruajtur e zhvilluar më tej.

Një thirrje për maturi dhe ndërgjegje

Bujanoci si model i një shoqërie multietnike, të drejtat nuk janë dhuratë që jepen për interesa të momentit, por vlera që ndërtohen me mund, sakrificë dhe përkushtim të përbashkët. Rasti i romëve në Bujanoc është dëshmi se kur ekziston vullneti politik dhe angazhimi shoqëror, integrimi bëhet i mundur dhe i qëndrueshëm.

Sot, më shumë se kurrë, nevojitet maturi, përgjegjësi dhe ndërgjegje kolektive për të mos lejuar që kjo arritje të zbehet nga lojëra të vogla politike. Sepse në fund të ditës, dinjiteti i një komuniteti nuk duhet të jetë kurrë monedhë shkëmbimi për pushtet.

Vetëm duke ruajtur unitetin dhe respektin e ndërsjellë, Bujanoci mund të mbetet një shembull i rrallë i bashkëjetesës – jo vetëm në rajon, por edhe më gjerë./Jetapress/