Ballina Aktuale KUSH PO E ZBEH IDENTITETIN KULTUROR SHQIPTAR?

KUSH PO E ZBEH IDENTITETIN KULTUROR SHQIPTAR?

SHPËRNDAJE

Qasje

Tradita nuk rrënohet nga jashtë, por kur harrohet nga vetë ne

Nga Nexhmedin Saqipi

Pas luftës, shoqëria shqiptare ka kaluar ndryshime të mëdha politike, ekonomike dhe shoqërore. Bashkë me këto ndryshime kanë ardhur edhe zhvillime pozitive, por edhe dukuri që kanë ndikuar në dobësimin e disa prej shtyllave të identitetit tonë kombëtar. Një nga fushat që ka pësuar transformimet më të mëdha është kultura tradicionale shqiptare.

Paradoksi qëndron në faktin se goditja më e madhe ndaj traditës nuk ka ardhur domosdoshmërisht nga ata që historikisht kanë qenë kundër identitetit shqiptar, por shpesh nga vetë ne, përmes harresës, imitimit të verbër dhe keqkuptimeve ideologjike.

Feja nuk është armike e kombit

Për vite me radhë, një pjesë e opinionit publik është ushqyer me idenë se feja, sidomos Islami, ka qenë pengesë për kulturën shqiptare. Janë bërë përpjekje që hoxhallarët dhe simbolet fetare të paraqiten si bartës të kulturave të huaja, duke krijuar një ndarje artificiale ndërmjet fesë dhe kombit. Mirëpo, historia shqiptare dëshmon të kundërtën.

Feja është besim në Zotin; ajo nuk ka kombësi. Ajo nuk është as arabe, as turke, as shqiptare, as amerikane. Përpjekjet për ta shndërruar fenë në instrument nacionalizmi, racizmi apo interesash politike kanë dështuar sa herë që janë provuar.

Shqiptarët kanë ditur ndër shekuj ta ruajnë ekuilibrin ndërmjet besimit dhe identitetit kombëtar. Pikërisht kjo harmoni ka qenë një nga arsyet pse kombi ynë ka mbijetuar përballë pushtimeve, përndjekjeve dhe përpjekjeve të vazhdueshme për asimilim.

Tradita shqiptare ndërtohej mbi karakterin kombëtar

Kultura shqiptare nuk është ndërtuar mbi përçarje fetare, por mbi karakterin, nderin, mikpritjen, besën, familjen dhe solidaritetin.

Feja ka qenë pjesë e jetës së shqiptarëve, por nuk e ka zëvendësuar identitetin kombëtar. Përkundrazi, edukata, morali dhe zakonet e mira janë zhvilluar paralelisht me besimin dhe kanë krijuar një model të rrallë harmonie, i njohur edhe jashtë trojeve shqiptare.

Historia dëshmon se feja dhe kombi kanë bashkëjetuar, duke u bërë mbështetje për njëra-tjetrën në ruajtjen e qenies shqiptare.

Dasmat shqiptare – nga solemniteti në spektakël

Një nga shembujt më të dukshëm të ndryshimeve kulturore janë dasmat shqiptare. Dikur, ato ishin festa të familjes, të fisit dhe të komunitetit. Çdo zakon kishte domethënien e vet, çdo rit shprehte respekt, ndërsa çdo këngë dhe valle ishte pjesë e trashëgimisë sonë kulturore.

Sot, në shumë raste, dasma është shndërruar në një garë luksi, shpenzimesh dhe ekspozimi në rrjetet sociale. Pamja shpesh ka zënë vendin e përmbajtjes, ndërsa traditat e bukura janë lënë në harresë. Ky ndryshim nuk buron nga feja, por kryesisht nga globalizimi, imitimi i modeleve të huaja dhe dëshira për t’u dukur modernë pa e kuptuar se modernizimi nuk nënkupton braktisjen e identitetit.

Kur humbin vallet tradicionale, humbet edhe një pjesë e historisë

Një tjetër ndryshim i dukshëm është mënyra se si interpretohen vallet tradicionale shqiptare.

Në traditën tonë popullore, vallet e burrave dhe ato të grave kishin karakteristika të ndryshme, të ndërtuara mbi simbolikën kulturore të kohës. Vallet e burrave shprehnin burrëri, trimëri, karakter, vendosmëri dhe guxim, ndërsa vallet e grave mishëronin hijeshi, butësi, mençuri, edukatë dhe elegancë.

Sot, në shumë raste, këto dallime po humbasin. Programet artistike në dasma shpesh nuk pasqyrojnë më autenticitetin e valleve shqiptare, por përzierje modelesh që nuk i përkasin traditës sonë. Kjo nuk është çështje e burrave apo e grave, por e përgjegjësisë sonë të përbashkët për ta ruajtur trashëgiminë kulturore. Kur humbet kuptimi i valleve tradicionale, humbet edhe një pjesë e kujtesës sonë historike.

Modernizimi nuk duhet të nënkuptojë harresë

Askush nuk mund ta ndalë zhvillimin e kohës. Shoqëria ndryshon dhe çdo brez sjell risi. Por modernizimi nuk duhet të nënkuptojë fshirjen e rrënjëve tona. Një popull bëhet më i fortë kur di të ndërtojë të ardhmen mbi vlerat që e kanë mbajtur gjallë ndër shekuj.

As feja nuk e ndalon gëzimin, as tradita nuk e pengon zhvillimin. Përkundrazi, kur ato kuptohen drejt, ato e plotësojnë njëra-tjetrën dhe krijojnë një shoqëri më të shëndoshë, më të ndërgjegjshme dhe më të qëndrueshme.

Shqiptarët kanë kaluar perandori, luftëra dhe sfida të panumërta. Megjithatë, kanë mbijetuar sepse kanë ditur të ruajnë gjuhën, besimin, kulturën, familjen dhe traditat e tyre.

Sot sfida nuk është pushtimi nga jashtë, por rreziku i harresës nga brenda. Nëse duam ta forcojmë identitetin tonë kombëtar, nuk duhet të luftojmë fenë dhe as traditën. Përkundrazi, duhet të mbrojmë gjithçka që për shekuj e ka bërë shqiptarin të njihet për besën, mikpritjen, dinjitetin dhe kulturën e tij.

Mesazh

Trashëgimia kulturore nuk është pronë e një brezi, por amanet që kalon nga një brez te tjetri. Le ta ruajmë me urtësi atë që na bashkon: gjuhën, familjen, traditat, vallet, zakonet e mira dhe harmoninë ndërfetare. Modernizimi është vlerë vetëm atëherë kur ecën krah për krah me identitetin. Një komb që i njeh rrënjët e veta nuk ka frikë nga e ardhmja.