Ballina Lajme Nga Bota Keqardhje ekonomike greke për fqinjin e saj: Ah të ishim si Turqia!

Keqardhje ekonomike greke për fqinjin e saj: Ah të ishim si Turqia!

SHPËRNDAJE

Turqia nuk është vetëm një “lojtar i madh”, por sot është një superfuqi e vërtetë në industrinë automobilistike të rajonit më të gjerë, me prodhim që furnizon Evropën, Lindjen e Afërt dhe Afrikën e Veriut, shkruan kështu Protothema, me thirrjen që Greqia duhet të mësojë nga fqinji i saj dhe të ndjekë të njëjtin model.

Sekreti i suksesit nuk është një fabrikë e vetme apo një markë kombëtare, por një ekosistem i plotë: dhjetëra linja montimi, një zinxhir i thellë furnizimi, një strategji eksporti dhe një kuadër investimesh vazhdimisht miqësor.

Në thelb të kësaj dinamike është rrjeti i prodhuesve kryesorë. Sot, 15 prodhues të mëdhenj operojnë në Turqi me prodhim në 18 njësi fabrikash, nga Bursa dhe Kocaeli në Sakarya, Ankara, Adana dhe Izmir. Makina pasagjerësh, automjete të lehta dhe të rënda komerciale, autobusë dhe automjete speciale nga emra të tillë si Ford Otosan, Oyak-Renault, TOFAŞ-Stellantis, Toyota, Hyundai Assan, Mercedes-Benz Türk, MAN Türkiye, TEMSA, Otokar, Karsan, Anadolu Isuzu, BMC dhe – tani – Togg tërësisht turk mblidhen atje. Numri dhe përhapja gjeografike e njësive nënkuptojnë vëllime, specializim dhe qëndrueshmëri të zinxhirit të furnizimit.

Shifrat pasqyrojnë madhësinë. Në vitin 2023, Turqia prodhoi afërsisht 1.49 milion automjete dhe u rendit e 13-ta në botë. Momenti u ruajt në vitet 2024–2025, me luhatje të vogla tremujore që janë normale në një ekonomi kaq të orientuar drejt eksportit. Stabiliteti i prodhimit, pavarësisht turbulencave në zinxhirët e furnizimit, konfirmon pjekurinë e sektorit.

Vlera për ekonominë turke është e jashtëzakonshme

Industria e automobilave kontribuon rreth 4% të PBB-së dhe mban një pozicion kryesor në eksportet e vendit. Në vitin 2024, eksportet e automjeteve dhe pjesëve të këmbimit arritën në afërsisht 37.2 miliardë dollarë, duke mbajtur “kurorën” e sektorit më të madh të eksportit për një vit tjetër. Nuk po flasim vetëm për vëllimin, por për një produkt me vlerë të lartë të shtuar, i cili transferohet si “turk” kudo që montohet në territorin e vendit.

Për më tepër, çdo vend që prodhon një produkt në territorin e tij konsiderohet një produkt eksporti i vendit të vet, edhe nëse fitimet neto të kompanisë transferohen te aksionarët e saj (jashtë vendit).

Modeli i prodhimit të Turqisë plotësohet pra nga një bazë e fortë furnizuesish. Rreth 1,100 kompani pjesësh operojnë në vend, me norma lokalizimi që zakonisht variojnë midis 50% dhe 70%. Kjo do të thotë se shumica e vlerës mbetet brenda kufijve, duke forcuar punësimin, njohuritë dhe qëndrueshmërinë e ekosistemit. Në të njëjtën kohë, dhjetëra furnizues ndërkombëtarë kanë ngritur prodhim në Turqi, duke shfrytëzuar ekipet teknike dhe qendrat e kërkim-zhvillimit që shërbejnë jo vetëm njësitë lokale, por edhe rrjetet transnacionale.

Në të njëjtën kohë, ajo ka industrinë e vet automobilistike: Togg, e cila filloi me T10X elektrik, tashmë është zhvendosur në fazën e pranisë ndërkombëtare. Paraqitja e saj në IAA Mobility të këtij viti në Mynih, me modele të reja dhe markë të fortë, nuk është vetëm një sukses komunikimi, por është një sinjal për furnizuesit dhe investitorët se Turqia po ndërton një produkt me përmbajtje teknologjike, një rrjet softuerësh dhe shkallëzueshmëri për Evropën.

Ky sukses nuk do të kishte ekzistuar pa një orientim evropian. Bashkimi Doganor me BE-në, kombinimi i kostove më të ulëta të prodhimit, afërsia gjeografike me tregjet kryesore dhe një rrjet i gjerë logjistik u kanë lejuar grupeve shumëkombëshe të transferojnë prodhimin në Turqi për dekada. Që do të thotë, Greqia mund ta kishte bërë për vite me radhë nëse do të kishte pasur vullnet të vërtetë politik, vijon komentin e saj Protothema.

Kur një Stellantis, një Renault ose një Ford planifikojnë platforma dhe ndarje prodhimi, Turqia është ndër zgjedhjet e para për Evropën, Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut. Vazhdimësia e kësaj strategjie është qartë e dukshme në shifrat e prodhimit dhe eksportit të viteve të fundit. Dhe vini re, kinezët po vijnë gjithashtu…

Në praktikë, modeli turk tregon se politika e tërheqjes së investimeve industriale në industrinë e automobilave ka një gjurmë të qartë zhvillimore: investime të larta në kapital fiks, mijëra vende pune në prodhim dhe kërkim-zhvillim, ndërlidhje me universitetet, përmirësim i aftësive dhe – më e rëndësishmja – përmirësim i përhershëm i bilancit tregtar përmes eksporteve të vazhdueshme.

Shkrimi vijon me atë se çfarë mund të mësojë Greqia nga Turqia, por kjo pak rëndësi ka për kontekstin shqiptar.