Ballina Aktuale STANDARDET E DYFISHTA TË PAQES NË BALLKAN

STANDARDET E DYFISHTA TË PAQES NË BALLKAN

SHPËRNDAJE

Për më shumë se dy dekada, dialogu, pajtimi dhe stabiliteti janë shpallur si shtyllat kryesore të paqes në Ballkan. Ato janë promovuar vazhdimisht nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Bashkimi Evropian dhe organizatat ndërkombëtare, duke u formalizuar përmes marrëveshjeve, konferencave dhe proceseve institucionale. Në diskursin zyrtar, dialogu paraqitet si domosdoshmëri historike dhe politike.

Megjithatë, kur këto parime zbatohen nga individë të pavarur, jashtë kornizave të pushtetit dhe interesave politike, shpesh ndodh një paradoks i rrezikshëm: dialogu që përkrahet në teori, ndëshkohet në praktikë. Ai etiketohen si kompromis i gabuar, dobësi morale apo madje tradhti.

Hipokrizisë kolektive

Ndryshe nga ata që ndërtojnë karriera mbi fondet, projektet dhe retorikën e paqes, ka individë që kanë vepruar në heshtje, me vetëfinancim, pa përfitime personale dhe pa cenuar dinjitetin e askujt. Ky angazhim, i mbështetur në vlera njerëzore dhe morale, ka pasur si synim të vetëm nxitjen e mirëkuptimit, dialogut dhe paqes ndërmjet komuniteteve.

Ironikisht, pikërisht ky pozicion i pavarur dhe parimor ka qenë arsyeja e sulmeve, etiketimit dhe linçimit publik. Jo për shkak të gabimeve, por për shkak të refuzimit për t’u pajtuar me padrejtësitë dhe manipulimet që dëmtojnë shoqërinë dhe identitetin njerëzor.

Diskursi publik

Në realitetin ballkanik, vihet re një standard i dyfishtë i vlerësimit të dialogut: një për institucionet dhe një tjetër për individët. Arkitektët e politikave të normalizimit rrallëherë vihen në pikëpyetje, ndërsa individët pa pushtet formal shndërrohen në objekt kritikash të ashpra.

Kjo qasje prodhon pasoja serioze: frikëson angazhimin qytetar, e shndërron dialogun në tabu dhe e normalizon një diskurs polarizues që shpërblen konfliktin dhe ndëshkon bashkëpunimin. Në raste të caktuara, presioni shtrihet edhe në jetën private të individëve dhe familjeve të tyre, duke cenuar sigurinë sociale dhe lirinë e shprehjes.

Sot, kur Shtetet e Bashkuara riafirmojnë qartë mbështetjen për normalizimin e marrëdhënieve Kosovë–Serbi, për zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit dhe për një marrëveshje përfundimtare të bazuar në njohjen e ndërsjellë pa ndryshim kufijsh, lind natyrshëm pyetja: pse heshtin ata që dikur bërtisnin?

Popujt nuk janë fajtorë. As shqiptarët dhe as serbët. Përgjegjësia bie mbi ata që për vite kanë prodhuar tensione artificiale përmes mediave dhe deklaratave të qëllimshme, duke e mbajtur shoqërinë në frikë për përfitime personale dhe politike.

Përgjegjësia qytetare

Nga një këndvështrim normativ dhe etik, dialogu nuk duhet të gjykohet sipas statusit të atij që e praktikon, por sipas qëllimit dhe ndikimit të tij shoqëror. Paqja nuk është monopol i institucioneve, por një proces i përbashkët që kërkon guxim qytetar dhe mbrojtje të atyre që kontribuojnë në të.

Nëse dialogu pranohet vetëm kur është i kontrolluar politikisht, ai humbet fuqinë transformuese. Dhe nëse paqja kushtëzohet nga interesat afatshkurtra, ajo mbetet thjesht një slogan, jo një realitet.

Në një mjedis ku pushteti dhe paratë shpesh diktojnë narrativën, qëndrimi në anën e moralit, vetëdijes dhe përgjegjësisë personale mbetet akt rezistence. Pa nevojë për fyerje, zhurmë apo barazi në agresivitet, mbetet vetëm një rrugë e qëndrueshme: paqe, dialog, mirëkuptim dhe stabilitet. Sepse aty ku mbaron pushteti, fillon përgjegjësia njerëzore.